INTERVISTAT MARIO AZZOPARDI DWAR IC-CENTRU TAD-DRAMA

Minn mindu Mario Azzopardi beda jmexxi c-Centru tad-Drama f’Marzu, 2004, din l-istituzzjoni statal ghaddiet minn diversi tibdiliet u estensjonijiet. F’din l-intervista, lil In-Nazzjon (Settembru, 2005) Azzopardi jaghti l-fehmiet tieghu dwar l-operat ri-dimensjonat tac-Centru u dwar il-qaghda generali tat-Teatru f’Malta bhalissa L-iontervista saret minn Charles B. Spiteri.

X’kiseb fil-prattika l-pajjiz f’dawn is-snin kollha, aktar minn kwart ta’ seklu, li matulhom baqa’ jopera c-Centru tad-Drama?

Kiseb hafna, l-aktar fejn jidhol atteggjament aktar serju, aktar skemat u strutturat ghat-tahrig teatrali. Mhux dejjem kien hemm min jemmen fl-iskola tat-teatru u fil-fatt kienet ghalqet wara li t-Teatru Manoel ma riedx ikompli bil-progett. Kien sar avvanz vitali meta ghaxar snin ilu, ic-Centru tad-Drama inghata spazju awtonomu u nbiet struttura fuq tliet sulari (li l-lum ckienet u tehtieg espansjoni immedjata). L-ahjar atturi u attrici li jezistu l-lum tharrgu fic-Centru, l-istess kif ghamlu numru sostanzjali ta’ registi u intraprendituri li mbaghad waqqfu l-iskejjel teatrali private taghhom.

Kemm kien konsistenti l-livell matul dawn is-snin kollha?

Ma kienx konsistenti anzi, kien hemm zmien meta l-operat ta’ l-iskola tad-drama la kellu vizjoni u lanqas direzzjoni. Nghidu ahna kien hemm zmien meta l-istudenti kienu jittiehdu biex “jiffunzjonaw” bhala “qaddejja glorifikati” waqt pranzijiet ghal min sata’ jhallas u dak kien stmat bhala “tahrig”. In-nuqqas ta’ konsistenza jidher u jinhass minn zmien ghal iehor, l-aktar fejn jidhlu l-ghazliet tat-“tutors”. Jien sibt hafna prezunzjoni u hafna blaff u wahda mill-prijoritajiet kienet li c-Centru jingagga aktar nies professjonali, anki barranin.

X’tahseb li hi l-qaghda tat-teatru f’Malta fil-prezent?

Jien ktibt hafna dwar dan u dwar il-htiega li tinholoq idjoma lokali li tixhed id-diversita’ taghna, specjalment f’kuntest Ewropew li jiddikkjara l-unjoni permezz tad-diversita’. Il-parti l-kbira hafna ta’ dak li qed jittella’ f’Malta hu importat jew ikkuppjat. Qed jinholqu ghadd ta’ gruppi li m’ghandhomx bazi serja, kif deher dan l-ahhar fid-Drama Fest, fejn sahansitra kellek eks-tutor mic-Centru tad-Drama li zarma grupp shih ta’ studenti intermedjarji, li kienu ghadhom fil-bidu tat-tahrig taghhom, u fforma “kumpanija” bihom, xi haga li tmur kontra l-kriterji kollha ta’ kif suppost tahdem skola tat-tahrig.

Il-preferernza ghall-“mainstream”, bhalissa tidher li tinterressa lill-musicals riciklati li kellhom success fil-West End jew fi Broadway. Hemm ukoll ir-riciklagg ta’ drammi recenti minn barra (e.g. Silvia or Who is the Goat, jew Paul, prodotti minn grupp jismu Unifaun), imma hemm nuqqas kwazi komplet ta’ originali Maltin. Sintomu iehor negattiv hu li fic-Centru tat-tahrig tad-Drama, bhalissa m’hemm hadd jistudja formalment il-kitba drammatika, ghalkemm xi tentattivi ma jonqsux.

Imma qed isir xi haga min-naha tac-Centru tad-Drama biex ikun ricerkat dak li hu originali?

Halli naghtik ezempju: grupp zghir ta’ studenti, incidentalment ilkoll nisa, xtaqu jinterpretaw dram klassiku bil-Malti, imma jsibulu truf kontemporanji. Ghazlu l-Antigoni u rabtu d-dramm mal-krizi ta’ l-ostaggi fl-Iraq. Kitbu skritt imnebbah mill-klassiku, imma b’idjoma Maltija u kurrenti politici li fi zmienna ma jistghux ma jolqtukx, inkella tkun haxixa. Grupp iehor ta’ studenti ffoka wkoll fuq il-fenomenu tat-terrorizmu, irricerka l-materjal fuq l-internet u kiteb serje ta’ sekwenzi li jippruvaw jifhmu r-ritwal suwicidali tal-bombi-umani, bit0-tbiccir li qed igib mieghu.

Jista’ jkun hemm min jghid li dan it-tip ta’ teatru hu ” politiku” wisq.

Min jghid hekk m’huwiex japprezza li t-teatru hu l-prova tal-hajja. Wahda mill-aqwa edukaturi teatrali fil-prezent, Dorothy Heathcote, tiddikkjara apartament li essenzjalment, it-teatru hu stqarrija dwar bnedmin f’taqliba liema bhalha. It-teatru, fost hwejjeg ohra, jirrapprezenta interrogazzjoni, skrutinju tal-hajja permezz ta’ l-arti performattiva. Nittama li c-Centru tad-Drama, minbarra t-tahrig tekniku u d-dixxiplina tal-mestier, iwassal fl-istudenti taghna perspettivi bhal dawn u jorbothom ma’ realtajiet socjo-kulturali u politici, anki f’dimensjoni internazzjonali.

Jidher li c-Centru se jkun qed jingagga registi u gruppi barranin biex jahdmu ma’ l-istudenti lokali.

Dan hu importanti hafna ghax jehtieg li t-tahrig teatrali f’Malta jinforma ruhu dwar tendenzi, fteoriji u prattika kontemporanji. L-interventi barranin huma necessarji mhux biex nikkuppjawhom bis-sintomi ta’ marda post-kolonjali li xi kultant tidher li ma tistax tfieq, imma biex nezaminhawhom, u nikkuntrastawhom u nhadmuhom b’mod interattiv fil-kuntest lokali. Malta m’hijiex mehlusa mill-impozizzjonijiet postmoderni tat-teknologija, il-media u l-valuri tas-suq hieles. L-arti drammatika tista’ tinterpreta’ din ir-realta’ esagerata (jew iper-realta’) b’mod originali, anki b’mod ta’ parodija, ironija, kummiedja, sarkazmu “intrellettwali:, u l-kumplament. Kollaborazzjoni barranija dan l-aspett tista’ tizviluppah b’rizultati effettivi.

Inti qed tintroduci wkoll l-idea tat-Teatru Komunitarju fic-Centru tad-Drama. Dan x’se jfisser?

Qabel xejn, f’Malta l-idea tat-Teatru Komunitarju m’hijiex gdida u talinqas ilha tithadddem sa mit-tmiem tas-Sittinijiet. Jien u Joe Friggieri flimkien ma’ xi ohrajn, konna impenjati bit-Teatru tat-Triq u aktar tard, flimkien ma’ (Dun) Peter Serracino Inglott, kont varajt ic-Centru Espressjoni Popolari. Dawk kienu esperimenti pijunieri fit-Teatru Komunitarju u mbaghad inholqu formazzjonijiet ohrajn. Albert Marshall, John Schranz u Mario Vella kienu fost dawk li fis-Snin Sebghin esploraw diversi motive socjali permezz tat-Teatru Komunitarju. Sahanistra, qabel l-elezzjoni generali ta’ l-1987, nies bhal Joe (Peppi) Azzopardi, Joe Saliba, John Schranz u Michael Fenech kienu uzaw il-formola f’sens politiku Brechtjan, u mmobilizzaw folol kbar kontra r-regim Laburista, b’success klamoruz. Izda din se tkun l-ewwel darba li t-tahrig fit-Teatru Komunitarju se jkun strutturat fi hdan entita’ kulturali statali. Dan hu t-tip ta’ teatru li fl-Ewropa qed jinghata hafna attenzjoni.

Minn din is-sena se jkunu introdotti wkoll korsijiet ghall-izvilupp tal-personalita’, hux hekk?

It-teatru ghandu hafna faccati . Illum hemm metodi secifici li qeghdin jintuzaw fit-terapija psikjatrika jew biex iharrgu lill-managers ta’ azjendi governattivi jew privati.

Fost l-ohrajn, it-teatru ghandu wkoll din il-kapacita’ li jistimula l-iskoperta ta’ rizorsi personali kif ukoll l-arti tal-komunikazzjoni, kemm fuq livell inter-personali kif ukoll fuq livell socjali. Kemm ghall-korsijiet il-godda tat-Teatru Komunitarju kif ukoll Teatru ghall-iZvilupp tal-Personalita’ dahlu ghadd kbir ta’ applikazzjonijiet.

X’tahseb dwar l-iskejjel privati tad-drama li qeghdin kulma jmur donnhom qed jizdiedu?

Dan sinjal tajjeb u demokratikament ghandhom ikunu inkoraggiti b’kull mod possibbli. Fejn ghandha nibdew nikwetaw hu jekk naqraw sinjali li dawn l-iskejjel

jistghu joholqu kategoriji socjali godda bazati fuq snobbizmu klassista. Naturalment, dawn l-iskejjel qed jinfethu wkoll ghal skop kummercjali, imma dan bl-ebda mod ma jmur kontra t-tendenza li l-attivita’ kulturali tkun relatata mill-qrib mas-settur ekonomiku. Bil-wisq ahjar jifthu l-iskejjel privati tad-drama milli aktar kjoskijiet ghall-hamburgers u c-cipps. Mill-banda l-ohra, hu minnu li l-mizati f’dawn l-iskejjel privati huma qawwijin, specjalment meta tqabbilhom mal-mizati nominali li jezistu ghac-Centru tad-Drama. Terga’ u tghid l-iskejjel privati ghall-arti performattiva m’ghandhomx l-element ta’ direzzjoni komunitarja kif hemm indikat fil-programm il-gdid li bdejna napplikaw din is-sena. Izda hu naturali u bzonnjuz li din id-dimensjoni jiehu hsiebha l-istat. Ikun ideali jekk dipartimenti governattivi rispettivi, l-aktar dawk b’termini socjali cari, jikkollaboraw mac-Centru tad-Drama biex is-servizz ta’ teatru fil-komunita’ jinfirex u jevolvi.

Qrajna wkoll li c-Centru se jibda joffri l-possibilta’ ta’ ezamijiet formali ma’ istituzzjoni barranija.

Dawk l-istudenti li jkunu jixtiequ jintensifikaw it-tahrig taghhom f’kuntest aktar “akkademiku” se jkunu jistghu jitharrgu ghall-akkreditazzjoni li joffri t-Trinity College ta’ Londra jew il-London Academy for Music & Dramatic Arts (LAMDA). Fi tmiem il-kors taghhom, l-istudenti tac-Centru diga’ jakkwistaw certifikazzjoni ufficjali mid-Divizjoni ta’ l-Edukazzjoni, it-taqsima governattiva li fi hdanha jopera c- Centru, permezz tad-Dipartiment ta’ l-iStudji Oghla u Edukazzjoni Estiza.

Il-vantagg ta’ certifikazzjoni minn Trinity College jew il-LAMDA hu li l-akkreditazzjoni hi maghrufa internazzjonalment.

Li kieku kellek taghti messagg dwar il-prospetti ghat-teatru Malti x’ikun.

Ghandna bzonn teatru relevanti. Minghajr relevanza socjali u minghajr ricerka fil-kuxjenza personali u kollettiva, it-teatru jibqa’ biss artifatt frivolu u superficjali.

It-teatru ghandu wisq qawwa intrinsika biex jithalla jopera biss fuq livell irrelevanti.

TMIEM L-INTERVISTA