On 14th December 2009, a leading Maltese paper, l-Orizzont, published an extensive interview with Mario Azzopardi, covering his motivation for writing for adolescents, his views on censorship and the expressive inhibitions that dominate young people studying at tertiary level in Malta. 

                

L-ARTI PROVOKANTI

Mario Azzopardi jitkellem ma' Gaetano Micallef

 

Fost il-kotba mnedija fil-Fiera tal-Ktieb li saret ix-xahar li għadda kien hemm “L-Aħħar Ġranet ta’ Ciorni”, miktub mill-‘enfant terrible’ tas-snin 60 MARIO AZZOPARDI (ritratt). Huwa jitkellem ma’ GAETANO MICALLEF dwar il-kitba provokatorja li għadu joħroġ għall-adolexxenti u adulti b’temi kontroversjali li jittrattaw fost oħrajn parodiji dwar l-atteġġjamenti u s-sens soċjo-politiku tal-Maltin.

  Il-letteratura għall-adolexxenti għandha tinqara bħala divertiment jew bħala forma li tqanqal il-ħsieb u anke tipprovoka?

Idealment għandek tilħaq iż-żewġ skopijiet f’daqqa. Din hi x-xejra li qiegħda tieħu llum f’ħafna pajjiżi barranin. Din il-letteratura llum hi forma distinta u hemm dawk li saħanistra jitkellmu dwar “ir-repubblika” tal-letteratura żagħżugħa.

Il-viżjonijiet għal din il-letteratura issa ilhom li ċċaqilqu u nbidlu, u bħalma jiġri dejjem, f’Malta nqbadna lura anke fejn jidħol dan il-ġeneru.

Din il-letteratura għandha tiddeverti imma għandha wkoll tipprovoka, tesplojta, biex ngħid hekk, il-bosta kundizzjonijiet kumplessi li jaffrontaw iż-żgħażagħ tal-lum. L-importanti li ma tkunx letteratura patronizzanti.


Fil-ktieb tiegħek hemm temi li xi wħud jis-tgħu jqisuhom iebsin wisq għall-konsum tal-adolexxenti u ż-żgħażagħ. Jista’ jkun li hu hekk?

Ir-rakkonti kważi kollha għandhom bħala punt ta’ tluq esperjenzi, li bħala għalliem għal bosta snin, sirt naf bihom mingħand l-istudenti nfushom.

Ma nistgħux ngħixu bl-illużjoni li dawn l-istudenti qegħdin jgħixu b’bużżieqa kbira ta’ innoċenża. Ħafna adolexxenti llum huma mġarrbin, għaddew minn esperjenzi li weġġgħuhom u li qallbuhom u naħseb li l-awturi li jiktbu għal din il-kategorija ta’ qarrejja għandhom ikunu onesti.

Ma nistgħux nibqgħu ngħabbu l-letteratura għall-adolexxenti b’materjal mimli platitudnijiet u irrelevanzi. Trid tinkiteb letteratura muskolata u realistika, mingħajr ma jkun sagrifikat l-element tal-fantażija u għaliex le, tal-ħolm mifhum f’sens ta’ aspirazzjonijiet.


Kif tiġġudika l-letteratura għall-adulti żgħażagħ f’Malta ma’ dik li qiegħda tinkiteb barra?

Imqar ħarsa ħafifa lejn it-temi li jittrattaw awturi barranin turik fejn waslu u fejn bqajna hawn Malta . L-argumenti fil-letteratura żagħżugħa barranija jinkludu ħafna kontenut kontroversjali… dak li l-Ingliżi u l-Amerikani jsejħulu ‘edgy content’.

It-temi jinkludi inkontri sesswali, kon-traċezzjoni, abort, reliġjon, abbuż psikoloġiku, fiżiku u emottiv, tossikodipendenza, relazzjonijiet sesswali bejn l-għalliema u l-istudenti, omosesswalità u lesbjaniżmu bejn l-adolexxenti, bulliżmu, tqala adolex-xenti, separazzjonijiet u divorzji tal-ġenituri, stupru u saħanistra atejiżmu.

Dan ix-xahar il-Fakultà tal-Arti tal-Università tal-British Columbia ħarġet komunikat dwar l-importanza tas-‘serious reads’ fost it-tfal u l-adolexxenti. Qalet li kotba bħas-serje ta’ Harry Potter, Narnia jew it-Twighlight huma neċessarji għall-fantażija imma għall-bilanċ irid ikun hemm anke l-benefiċċju ta’ letteratura alternattiva, li tisfida u tespandi l-veduta tad-dinja b’mod speċjali ta’ tfal u adolexxenti inqas iffortunati.

Irid ikun hemm letteratura li tirrelata mal-vulnerabbli… mal-abbużati… mal-minsijin… mad-differenti.


Li kieku kellhom jiċċensurawlek l-istejjer li tikteb kif tħossok?

Inħossni rrabjat għax fl-istadju tal-produzzjoni ta’ dawn l-istejjer ikolli skruplu biex noħloq bilanċ. Hemm materjal f’dan il-ktieb, pereżempju s-sitwazzjoni fejn żagħżugħ qiegħed jiskopri l-irġulija sesswali tiegħu, li ktibtu ħames darbiet biex nevita l-vulgarità.

Naħseb li l-awtur għandu jgħaddi mill-proċess li jeval-wa lilu nnifsu qabel jippubblika b’mod speċja-li fejn jidħol materjal sensittiv indirizzat lill-pubbliku vulnerabbli.

Hi kwistjoni ta’ bilanċ bejn l-onestà letterarja u l-obbligu li ma tabbużax għal raġunijiet sensazzjonali jew kummerċjali.


Ejjew nieħdu l-kontroversja tal-kitba fir-rivista “Realtà” li qajmet furur kbir għax kien fiha kliem meqjus oxxen. Fl-istess ħin kienet stampata fuq rivista li titqassam l-Università. Xorta hemm lok għal ċensura jekk l-udjenza tkun meqjusa bħala adulta?

Assolutament le. Jien nemmen fl-awto-ċensura mhux fiċ-ċensura imposta. Jekk iċ-ċittadini Maltin għad għandhom bżonn min jiddeċiedi għalihom dak ifisser li għadhom trattati ta’ tfal li ma jafux jassessjaw x’iridu jew ma jridux jikkonsmaw bħala qari, films, rivisti, televiżjoni, kien x’kien.

Fil-każ tal-kitba li semmejt int għalija din hi kitba sensazzjona-lista jew kif jgħidu l-Ingliżi, ‘in bad taste’. Kitba ta’ xi ħadd li skopra li tgħallem jimmasturba u xtaq jimpressjona. Din mhix kwistjoni morali imma estetika.

F’dan il-livell redikolu ġieli jaqgħu anke awturi stabbiliti magħrufin bħal Norman Mailer jew John Updike, li biex jgħadduhom biż-żmien talli kitbu dwar sitwazzjonijiet sesswali krudi, tawhom il-Bad Sex Award, li l-Literary Review ta’ Londra kienet stabbiliet fl-1993.

Imma r-Rettur tal-Università għamel żball kbir li pprojbixxa r-rivista “Realtà” mill-kampus, għax b’hekk wera li anke l-istudenti terzjarji għandhom bżonn min jurihom x’inhu tajjeb għalihom jew le. U l-Università suppost li qiegħda trawwem il-ħsieb liberu tal-għażla.

Kif tħares lejn il-fatt li kitba jew kliem bil-Malti li jkunu vulgari jinstema’ iktar ħamallu minn kitba jew kliem bl-Ingliż?

Din hija kwistjoni ta’ kultura. Kliem vulgari jista’ jinstema’ hekk fi kwalunkwe lingwa. Dak li hu differenti għal Malta huwa l-mod ta’ kif il-vulgarità tintrabat anke ma’ elementi li suppost inisslu devozzjoni. Anzi, li ħafna Maltin huma ossessjonati b’din id-devizzjoni. Ħafna drabi din hi devozzjoni folkloristika u m’għandha xejn profond. Tirrap-preżenta speċi ta’ “negozjar” ma’ elementi “sagri”. U din il-familjarità żejda twassal biex anke s-sagru jkun vulgarizzat u midgħi. Xi ħaġa Maltija.

Għaliex taħseb li ċ-ċensura iktar nisimgħu biha jew tħalli marka fejn jidħol is-sess milli l-vjolenza?

Din hija kwistjoni kulturali u għandha x’taqsam mat-tabù paralizzanti u frustranti li dejjem eżista f’pajjiż ta’ dominanza Kattolika bigotta.

Qiegħed ngħid bigotta għax waqt li f’Malta jqum kjass dwar materji sesswali, ħafna Maltin ma jsibuha tqila xejn biex jidgħu, saħanistra bil-ġenitali u l-fluwidu sesswali tal-qaddisin u tal-istess Madonna li jqimu waqt il-purċissjoni tad-Duluri. Dan kollu jitlob studju profond soċjo-kulturali u reliġjuż.

Terġa’ u tgħid, il-ħwienet tal-kotba lokali huma mimlijin bi stejjer semi-pornografiċi jew pornografiċi imma dwar dawk m’hemmx problema għax huma miktubin b’lingwa barranija u għalhekk il-poplu ġenerali li ma jaqrax huwa awtomatikament “protett”.


Kif tispjega l-fatt li jkollok rivista bħall-“Playboy” li sabet postha fuq l-ixkafef ta’ ħwienet lokali qisu ma ġara xejn, meta mbagħad isir ħafna agħa fuq kitba oħra?

L-inkonsistenza hija prerogattiva oħra tagħna l-Maltin. Mill-banda l-oħra magażin bħall-“Playboy” għandu merti estetiċi. Qatt ma kien magażin ‘in bad taste’. Anzi ta’ spiss ikollu ‘features’ ta’ interess kulturali, naturalment minn ċerta ottika, imma qatt mhu baxx jew sensazzjonalista.



Taħseb li meta tiċċensura xi kitba, is-soċjetà iktar se tagħti kasha mentri ma jiġrix l-istess jekk ma tkunx iċċensurata?

M’hemmx dubju li hekk hu. Xogħol iċċensurat huwa garanzija ta’ pubbliċità gratwita. L-awtur jew l-artist iċċensurat isir vittma. U nafu li ħafna drabi l-vittmi huma trasformati f’eroj.

F’kuntest bħal dan jien dejjem inħobb nikkwota dak li kien qal id-drammaturgu Bertolt Brecht, fid-dramm tiegħu dwar Galileo Galilei: “Imsejkna dik l-art li għadha teħtieġ l-eroj.”


X’jagħmel kitba tajba: il-fatt li tinqara u tingħoġob jew li tipprova twassal xi messaġġ?

Hawnhekk jidħol il-kriterju tad-dritt tal-għażla. Jekk xi ħadd jippreferi jaqra materjal li ma jagħmilx esiġenzi “mentali” ħadd m’għandu dritt iwaqqfu.

Hija kwistjoni suġġettiva. Jekk xi ħadd irid jidħol fuq l-Internet u jiżvoga sesswalment bl-animazzjoni sesswali għandu d-dritt kollu jagħmel dan għax ġismu tiegħu jew tagħha.

L-istess jekk xi ħadd li jrid letteratura populista u li ma tintaxxahx intellettwalment. Ħadd m’għandu dritt iżommu.

Imma mbagħad hemm letteratura oħra li tmur lil hinn mill-banalità u li tittraxxendi… li mhux biss tirrifletti qagħdiet umani reali, imqar permezz tal-parodija inċiżiva u kompromettenti, imma li tfittex li titkellem jew għall-inqas timplika veritajiet universali favur il-bniedem. Dik hi l-letteratura li tolqot lill-ispirtu, il-letteratura tal-kittieb-artist li immotivat lill-aqwa awturi ta’ kull żmien.


Kemm hija provokanti l-letteratura Maltija? Provokanti fis-sens li tqajjem kuxjenza jew diskussjoni dwar ċerti temi.

Sfortunatament l-awturi nnifishom huma maqtugħin mill-arena tad-diskussjoni. F’dawk l-istanti rari meta l-letteratura lokali tkun “provokanti” hija l-midja li taħtafha u tagħmel plejtu sħiħ dwarha kif rajna dan l-aħħar. Imma l-awturi jibqgħu muti, remoti mill-polemika meta suppost għall-inqas jitkellmu dwar valuri tekniċi u stilistiċi jekk mhux ukoll dwar kontenut. Huwa minħabba dan is-silenzju li l-awturi lokali, fil-maġġoranza tagħhom, jirrendu ruħhom irrelevanti.


Bħala kittieb u bniedem involut fit-teatru, kif tħares lejn il-fatt li f’pajjiżna l-fares għadhom jattiraw ħafna aktar nies minn drammi serji?

Mill-ġdid din hi kwistjoni kulturali. Għandha x’taqsam mad-dieta kontinwa ta’ aljenzzjoni li ġiet mitmugħa, u għadha tiġi mitmugħa lill-poplu tagħna.

Biex niftiehmu… hemm fares li jipprovokaw… li jaqtgħu daqs xafra… li għandhom skop poltiku. Imma ma naħsibx li qiegħed tirreferi għal dawn it-tip ta’ fares.

Ġeneralment, il-poplu tagħna għadu jrid il-ħafif… dak li ma jweġġax ir-ras… li ma jħassibx u li ma “jikkomplikax” il-ħsieb. Jekk l-Università stess, biex nerġgħu inkomplu fejn bdejna, għadha trid tikkontrolla hi x’jaqraw studenti li qegħdin jistudjaw f’dak il-livell m’għandniex nistagħġbu li f’pajjiżna għadu jirrenja l-kult tal-banali u l-medjokri. Dan jiġri f’kull qasam kruċjali inkluż fir-reliġjon folkloristika, li ddominat lil dan il-pajjiż u żammitu fi tnalja ta’ ripressjonijiet.

Ħbieb tiegħi saċerdoti jgħiduli li fil-Kurja kienu jgħidulhom biex lill-poplu ma jikkomplikawx bl-affarijiet… biex jagħtuh affarijiet ħfief “għax il-ħniek tal-poplu Malti huma rotob”. Kif tara, kollox jorbot ħaġa mal-oħra imma dan diskors li jitlob ħafna aktar spazju.


Għaliex taħseb li mill-Università rari tisma’ b’ideat li jqajmu dibattitu fis-soċjetà dwar qasam jew ieħor?

L-Università għandha tradizzjoni twila li lill-istudenti tittrattahom ta’ reċipjenti. Tistenna mingħandhom li jirripproduċu l-ideat tal-għalliema tagħhom u jniżżluhom fil-karti tal-eżamijiet kważi kelma b’kelma.Fl-Università m’hemmx kultura aperta… m’hemmx sens ta’ kritika inċiżiva u multi-laterali.

Hemm pappagilliżmu u sottomissjoni patetika. Hemm il-biża’ li jekk tagħti l-fehmiet tiegħek jarawk bħala prużuntuż. Dan jgħiduhuli l-istudenti tiegħi stess… meta ngħidilhom biex jitkellmu, joġġezzjonaw għal dak li ngħid jgħiduli li “mhumiex imdorrijin” jagħmlu dan.

U ta’ min ifakkar li fil-gradwazzjoni ta’ din is-sena l-istudenti stess stqarrew li jibżgħu jikkritikaw lill-lekċerers minħabba l-konsegwenzi li jistgħu jġibu fuqhom.