L-ITTRA DWAR IT-2 T’AWWISSU 2011

------------------------------------------------------------------------

Mhux haga tal-ghageb jekk, tul il-process twil taz-zmien, hekk kif ix-xorti tiehu l-moghdija taghha ‘l hawn u ‘ hinn,

isehh ghadd kotran u spontanju ta’ koincidenzi.

- Plutark

Ghaziza Fabrizia

Sar hafna hin, imma tani li niktiblek. Ridt niktiblek dwar il-bierah, it-2 t’Awwissu, data ohra mmarkata ghall-ispettakli taghna fir-residenzi tal-anzjani. Il-bierah kien imissna nzuru d-Domus Sacra Familia ta’ Casal Cospicua. Minn filghodu nett kelli ghafsa stramba f’sidri, toqla vaga fl-istonku, piz minghajr definizzjoni, vibrazzjoni t’ansjeta’ bil-hoss ta’ stiva ta’ vapur f’nofs bahar imcaqlaq. U f’mohhi kien hemm idur il-hsieb li f’dik id-dar kienet mietet ommi, illum strangiera bla cavetta, m’ghandhiex mnejn tidhol. Issa ilu ftit.

Armati bil-kitarri, il-kastanjoli u l-kant skadut konna sejrin f’isem ic-Centru tal-Animazzjoni Kulturali fi provincja ohra ta’ mwiet imhabbra, tas-sepulkri bil-lest, dikjarati (izda mohbijin taht l-ewfemizmi u l-korrettezza politika). Residenza ohra fejn xejn m’hu ‘ntatt, hlief it-topografija tal-memorja mifqugha jew l-amnezija, biz-zmien jobrox kontinwament ir-reminixxenzi u jiffundahom. Konna drajna naraw lill-klijenti, nittantaw nisferrawhom qabel jitilqu, bhal ghasafar imghaddmin lesti ‘ggruncjati ghall-ahhar tappa qabel il-fruntiera kbira nett.

F’dawk id-djar hemm min jitlaq malajr wisq, minghajr ma jaghti l-ahhar tislima. Ohrajn jippersistu, joholmu bi qmura mtappna w antiki, lejl u nhar. Il-knataz li jsakkruhom fihom infishom u fil-kundanna taghhom jissaddu l-hin kollu u ahna mmorru hemm, bil-bagalji tal-illuzjonijiet. Bhal buzullottisti mharrga fil-finzjoni, nohorgu cnus giddieba mill-barnuza jew mill-borza tal-magija.

U jibdew ifaqqghu il-kastanjoli, u zzarzar il-kitarra u jduru f’piruwett iz-zeffiena f’dak ir-ritwal fejn ix-xjuh ifittxu lil xulxin, lil min izurhom, u jinsew kollox sa fl-ghaxija, meta l-ihirsa ta’ bil-lejl jittawlu minn bejn il-purtieri jew josservaw kollox, sfukati w hajjiena, mill-indani tal-kurituri.

U r-residenti jippruvaw jiccaqilqu, u jghollu jdejhom u jcapcpulna: wicchom kartografija ta’ xquq u singi, bhal raded jinxfu fl-eqqel xemx t’Awwissu. Jittantaw ikantaw maghna, bid-dentatura ticcaqlaq bil-hoss tal-ghadam mikul u l-faxex f’saqajhom.

Imma qed niddevja.

Irrid niktiblek dwar il-koincidenzi, dwar is-sinkronicita’ ta’ certi avvenimenti li sehhewli l-bierah. Irrid nistudjahom. Nistudja r-rabta psikika taghhom, nara kif ghandhom x’jaqsmu mal-validazzjoni suggettiva. Ghamilt ftit ricerka elettronika u missejt mal-manipulazzjoni tal-incertezzi. Ir-regoli matematici dwar l-indici tal-koincidenzi u l-metrika bazika dwar il-probabbilta’. Dhalt ukoll fis-sit fejn jisemma Paul Kammerer, ir-ricerkatur Awstrijak ossessjonat bis-sesswalita’ tal-amfibji u maghruf ghar-rakkonti dwar il-koincidenza, zviluppati fil-Ligi tas-Sensiliet. Karattru fil-margni kien dak Kammerer, li kien halla l-ahhar marka f’wiehed mill-imsagar taht l-Alpi, meta qatel lilu nnifsu, b’zeweg icriev chamois bhala spettaturi kurjuzi. U kien ceda ruhu f’awra ffrizata.

Irrid nidhol aktar fil-fond dwar il-Ligi tas-Serendipita’ u nifhem jekk il-koincidenzi nkunux qed ingibuhom ahna b’idejna stess, sforz energiji pozittivi jew negattivi. Jehtieg nifhem xi jkunu s-sinjali, vizibbli w m’humiex, li jithaxknu fl-arterji tal-qalb u c-capep tal-menti u x-xquq tal-kumbinazzjoni.

Issa se nordna tliet volumi li sibt f’lista bibljografika l-bierah stess, fit-tard hafna, dwar il-materja (forsi xi darba ghad jinteressaw lilek ukoll):

· Coincidence and Selective Validation: A Compendium of Odd Combinations and Psychic Phenomenology (1997) ta’ Cyrus Vance Shoenberg;

· Amazement, Probability and Statistics: a History of Unusual Occurances (2001) ta’ Patricia Gassner Durrell;

· The Skeptical Inquirer: The One-in-Trillion Probability Laws (2009) ta’ Lawrence B. Corder.

Intant, irrid nigi ghall-punt. Naf li dak li se niktiblek jista’ jinhass superficjali u ta’ minghajr konsegwenza meta tqis l-agenda globali ta’ bhalissa, bil-falliment tan-neo-kapitalizmu fl-Amerika, il-krizi fil-pajjizi taz-zona ewro, il-guh u l-geopolitika tal-ikel, l-infern li faqqas fil-Lvant Nofsani mar-Rebbiegha Gharbija, l-iskandli medjatici ta’ Murdoch l-imperatur, il-massakri brutali faxxisti fin-Norvegja u sahanistra l-problema dwar il-gass tal-baqar. Ghadni kemm spiccajt naqra Global Flatulence: Taking the Fart out of the Cow (2011) ta’ Ethel Guilford Rosencrantz. Il-metanju li hiereg mal-bass tal-baqar u bhejjem ohra li jirghu qed ikun ta’ periklu gdid ghat-tossikazzjoni tal-arja. Mhux ghax il-bestji m’ilhomx jixhtu l-gass sa minn zmien l-Arka w qabel, imma issa x-xjenza qed tkejjel dawn l-emissjonijiet tal-metanju u qed isibu li l-baqar u n-naghag u hlejjaq ohra tal-ghalqa huma aktar perikoluzi ghat-tishin planetarju mill-ekzost tal-vetturi.

Imma ergajt zvijjajtek, ghaziza Fabrizia. Qed nizloq kontinwament fuq hafna diskors infatwat.

Irrid nasal ghall-fatti konkreti li sehhew il-bierah u li qed niktiblek dwarhom.

Halli nibda mill-bidunett. Mela, diga’ tarraftlek li l-bierah, it-2 t’Awwissu, qomt b’certa ansjeta’ ghax kont naf li l-kumpanija taghna se zzur ir-residenza fejn kienet mietet ommi. Imma issa ara ftit dawn il-fatti, li se naghtihomlok kronologikament, anki bil-hin preciz taghhom. Ara jekk dawn l-episodji jwasslukx ghal xi konkluzjoni, ghal xi sens ta’ kontinwita’ minsug minn mumenti li jinterpretaw lilhom infishom, donnhom il-holma taghhom stess. Ara jekk ghandhomx il-lemha ta’ espisodji spariggjati f’mera wahda mkissra jew ghandhomx x’jaqsmu ma’ kif il-mejtin jitkebbu fina, fil-gilda taghna, f’demmna, bhal eki skonfortati, jinhbew f’sidirna.

Ergajt tlaqt f’parentesi ohra: Ahfirli.

Il-fatti, wiehed wara l-iehor, fl-istess jum tal-bierah, 2 t’Awwissu 2011, huma dawn:

1. Il-hin: 07.20. Fuq il-blat.

Mort ghall-ghawma tas-soltu fuq il-blat ta’ quddiem il-port.

- Ara s-Sur Marius. Kif int sur Marius?

- Skuzani, m’inix naghrfek.

Ir-ragel li resaq lejja fuq il-blat kellu madwar 65 sena, bejn wiehed u iehor tampari. Kien liebes malja ccangjata sa rkubbtejh. Kien qed izappap, xaghru zammlu kollu u ghajnejh kellhom mill-monotonija samra u niedja tas-sajf fi gziritna.

- Anton jien. M’intix taghrafni? Anton ta’ Seguna. Missierek, Alla jahfirlu, kien jitttapezza ghall-hanut tal-ghamara ta’ missieri, fil-Hamrun.

- Iva, niftaku ‘l missieri jfettah il-haxixa, ihit il-molol mac-cingi tas-sedili bl-imsella u jsammar it-tacci tal-qrieq. Jahdem u jpejjep, dejjem ipejjep. Sa kwarta qabel miet kien qed ipejjep. Miet f’dahna, fil-veru sens tal-kelma.

- Hekk kien missierek, veru. Jahraq sigarett wara l-iehor.

- U int Anton, kollox sew?

- Insomma, din l-artrite qerditni. U ommok, sur Marius?

- Hallik mis-Sur.

- Ghadha hajja ommok?

- Hallietna. Issa ilha ftit.

- Jiddispjacini, Sur Marius. Ciss, mela hallietna Maria. Hux Maria kien jisimha?

- Maria.

- Kienet habiba t’ommi, Liliana, u baqghu hbieb. Jien hemm niftakrek, Sur Marius, ghax kienet iggibek maghha xi kultant, u ommi kienet taghtik xi krustina. U jien, xi zewg bocci tal-farfett. Baqghu jiltaqghu ghall-quddies ta’ filghaxija ommi w ommok, fil-knisja tal-Kuncizzjoni. Sakemm ommi mbarmet hin bla waqt. Qabel ommok, Sur Marius, ghax niftakar li ommok kienet giet il-funeral u tghidx kemm bkiet.

- Id-dinja hekk, Anton.

- Jien kont nghidilhom, “Ma nafx kif tkampaw ma’ xulxin intom it-tnejn,” ghax ommi kienet kwieta daqs naghga u ommok fokuza, Sur Marius, Alla jaghtiha l-Genna.

2. Il-hin: 10.45. Fis-supermerkat tal-Lidl

Ginette Simmler waqqfitni fis-supermerkat ta’ Santa Venera ghall-habta tal-10.45 ta’ filghodu.

- M’intix taghrafni? staqsietni.

- Le, skuzani, ‘qas idea m’ghandi.

- Jien Ginette, it-tifla ta’ Rosaria ta’ Simmler. Konna noqoghdu hdejn il-Pjazza ta’ Fra Diegu u mbaghad garrerjna hdejkom, fejn it-talkies.

Magenb Nestu t-trux. Tiftakar?

- Issa ghandi idea. Lil Nestu niftakru, ghax kont immur nixtri s-suldati tac-comb u l-pasturi tas-sold minghandu.

- Jien kont ghadni zghira, imma ommi kienet habiba hafna t’ommok. Maria hux, kien jisimha?

- Maria. Qed niftakar xi haga issa. Kienet qaltli li ommok u hi gieli kienu jmorru jaraw xi opra t-Tearu Rjal flimkien.

- Daqshekk hu. Kienu jmorru b’xejn, ghax kieku l-biljetti mur xommhom. Imma lin-nannu gieli kienu jikruh, ghax kien idoqq il-vjolin u kien igibilhom zewg biljetti b’xejn.

- Allura ommok, Ginette? X’sar minha?

- Hallietna sentejn ilu. Kien jonqosha xahrejn ghad-disghin, imma kienet kwazi telqet minn mohhha. Bilkemm taghrafna. U ommok? Dik kwazi daqs ommi. Xi sena hemm bejniethom.

- Mietet hi wkoll. Issa ilha ftit. Imma kienet ghadha tajba. Hadd ma stenna li se titlaq hekk.

- Niftakarha sew lil Maria, miskina. Mela mietet ukoll.

- Id-dinja hekk.

- Mel’issa t-tnejn bla mnieher, ommi u ommok.

3. Il-hin: 15.15. Fid-Domus Sacra Familia

Wasalna bl-ispettaklu ghall-anzjani. Wasalna ftit qabel u bdejna narmaw l-awdjo u niccekkjaw il-muzika. Mieghi zewg zeffiena nisa tal-flamenco, kantanta tal-muzika romantika fuq l-istil ta’ Marlene Dietrich u kantanta folk, bil-kitarra b’kollox.

Kif fissirtlek, f’din ir-residenza kienet mietet ommi. Ezattament meta u kemm-il sena ilu ma ftakartx. Lanqas idea. Imma l-post ftakartu sew.

Ippruvajt nikkoncentra fuq l-ispettaklu, skont il-mottivi ewlenin tal-aljenazzjoni u l-ewfemizmi (li naturalment ma semmejniehomx fil-hafna pubblicita’ li hloqna ghall-progett). Konna lesti ghar-ritwal bhal f’residenzi ohra.

Lestejna s-sistema tas-sound u mort nistenna mad-desk tar-reception, sakemm il-fattigi jnizzlu bil-lift lil dawk fis-siggijiet tar-roti u l-walkers. Inizzluhom jew inizzlu dak li baqa’ minnhom: frammenti tal-hajja, inizzluhom bhal tjur mahsuda li ma jafux x’hemm lest ghalihom.

Kienet qed tkellimni l-mara ta’ wara l-bank, xi fit mimlija, mal-45 sena, liebsa bluza celesti, bil-buttuni bojod. Dehret li tafni sew.

- Madonna, ghidt li se narak hawn illum, Sur Pardi. Hux int is-Sur Marius Pardi? Gieli narak fuq it-televixin. Int mhux it-tifel ta’ Maria, li kellna fin-numru 116?

- Jien hu. Nghidlek id-dritt kont qed nahsibha nigix aktar f’did-dar, ghax fiha wisq memorji u hlewwa ta’ qalb.

(Klixe’, naf, imma ridt inkompli d-diskors, imqar ghall-kortesija).

- Halli nghidlek xi haga…

(Tressaq wiccha aktar qrib ta’ wicci. Ghandha riha pjacevoli, forsi x-xampu’, imhallta mar-rieha tar-reksin tal-pultruni u l-fjuri qed jinxfu fil-foyer).

.

- Halli nghidlek: jien l-ahhar li rajt lil ommok hajja. U keffintha jien, ukoll. Wahdi.

- Grazzi. Tard hafna, imma nirringrazzjak.

- Ommok ma kellhiex tmut. Jien dejjem hekk ghidt. Lanqas ridt nemmen. Filli tkellimni u tghidli li sas-sebgha ta’ filghaxija kont ghadek hemm int, u filli mejta. Ma ridtx nemmen.

- Forsi ahjar jekk telqet hekk, ghax ma batietx.

- Ma ridtx nemmen. Kienu saru kwazi s-siegha u nofs ta’ filghodu. Ma setghetx torqod u meta ttawwaltilha waqt ir-ronda ta’ bil-lejl, sibtha bilqieghda fis-sodda, bil-kuruna u santa tar-Redentur, ghax kienet thobbu wisq. Qghadt inkellimha ftit u hrigt. Meta rgajt ittawwalt halli nara raqditx, sibtha mejta, Madonna tal-Hniena. Ma ridtx nemmen. Mur ghidilha li kelli nkeffinha jien, miskina. Kemm kellha, sewwasew?

- Tmienja w tmenin, ma kinetx zghira, imma kienet ghadha tajba u mohhha carissmu.

- U nghid. Ahjar minn tieghi. Niftakarha talikwali lil ommok. Ha nghidlek xi haga ohra u jista’ jahlifhielek kulhadd hawn gew: Fin-numru 116 jien ma nidholx bil-lejl, lanqas jekk naf x’naf. Ma nidholx. Ghadni sal-lum.

Kien wasal il-hin biex jibda l-kant u z-zfin. L-anzjani ddahhlu f’purcissjoni fuq ir-roti. Ohrajn bil-bsaten u ohrajn ghadhom jifilhu jiccaqilqu tajjeb. Is-sala tawwalija mtliet bil-qdumija tal-esperjenzi u rqajja’ ta’ solitudni, jizeghdu fl-ispazju kliniku, tqil bil-qtugh ta’ nifs ta’ hlejjaq b’certifikati skaduti.

Imma ahna n-nies tal-buzullotti.

Irridu ngiddbu dak li hemm.

Irridu mmieru l-hofor skuri fl-ghajnejn u r-riglejn maqtughin u l-irjus jiqrieghu tan-nisa u t-tferfir t’idejn l-irgiel.

Habbart il-programm imma mohhi kien fil-kamra numru 116. U fil-kuritur bil-purtieri hodor cari li jaghti ghall-kamra. Kollox bdejt niftakar car.

U hassejt lil ommi: Siekta, xi ftit soghbiena, forsi xi ftit imqita. Bl-ilbies ta’ bil-lejl. Kienet fil-bieb tal-kamra, tara jekk inix tiela’ naraha.

Kienet kalma, mhux nervuza bhas-soltu. Wieqfa daqs is-sighat ta’ dak l-ahhar lejl taghha. Fin-numru 116.

Sakemm dabet u nhallet fl-ewwel sinjali tal-ghodwa.

U nerga’ ghall-koincidenzi, ghaziza Fabrizia.

Il-bierah tlieta min-nies, fi nhawi u hinijiet differenti, fethu l-kapitlu mutrab dwar ommi.

Forsi hemm xi regola matemetika li dan tispjegah. Forsi ghadni ma tghallimtx niehu hsieb il-manipulazzjoni tal-incertezza u l-paradoss.

Tlieta min-nies differenti il-bierah invadewni bl-inskrutabbli.

U llum, Fabrizia, lura d-dar, meta rajt is-santa tal-mejtin b’wicc ommi fuq quddiem, tleqq skont it-teknika tal-istampar laminat, id-data kienet taqra

2 t’Awwissu 2006.

Il-bierah, meta kellmuni Anton ta’ Seguna, Ginette Simmler u l-impjegata fid-Domus, ommi ghalqet hames snin mejta.

Hames snin, bil-preciz.

Se nieqaf hawn ghal-lum. Imma lil xi hadd ridt nghidu dan kollu. Qabel l-amnesija. Qabel dak li gara l-bierah jinzel mal-ilma tal-platti.

Marius