L-ISTORJA TA’ JAHWE – PROFETA TAT-TRIQ

Mario Azzopardi

Bcejjec sparpaljati, f’ghamla ta’ xenetti jew monologi ta’ testimonjanza, minn dramm li ghal diversi ragunijiet qatt ma ttella’ fuq il-palk. Nota li nstabet fost il-frammenti kienet tghid li l-partijiet tan-nisa jistghu jinhadmu mill-irgiel u vici versa. Nota ohra telenka diversi testi, possibilment is-sorsi tad-dramm, fosthom Kristu bhala Ikona Psikadelika (1969) ta’ Lorraine de Poncele; Testi Sagri Sigrieti:Jahwe fil-Kuntest tal-Qumran u l-Kult tal-Essenin (1971) ta’ Henry M. Schiller-Pritt; Is-Sesswalita’ ta’ Kristu, Ribell Relutttanti (1973) ta’ Patricia Lynn Shindler; Kristu, il-Kozmologija u s-Sesswalita’ (1976) ta’ Norman Saint Claire u Christine Deutsche-Crohn; L-Essenzjalita’ Socjo-Politika ta’ Jahwe l-Galilew, Xewwiex u Martri (1980) ta’ Rupert Dawson u Mark Engelbert u Maria Maddalena u l-Legat Messijaniku f’Dawl Postmodern (2000) ta’ Rufus Todd u Clarissa Bottigilieri.

Hawn taht il-bicciet qed ikunu riprodotti fl-ordni li nstabu, li m'hix necessarjament l-ordni logika.

Il-Joker: Naturalment, tista' tiehu lil dan Jahwe l-Galilew biex tinterpretah minn diversi angoli. Nghidu ahna mill-aspett letterarju, ghax kellu l-vibrazzjoni ta' poeta tat-triq. Fih studju letterarju. Kif kien osserva fis-seklu li ghadda l-analista Gerard Bessier (u ma rridx li tahsbu li qed inkun tekniku zzejjed). Jahwe kellu stil partikolari. Sentenzi qoxra, hila narattiva, bilanc u paralellizmi, xbihat lucidi, insomma, metodu letterarju fluwidu, incisiv. Kien poeta tat-triq, ghax it-triq kien jafha sew. Il-hajja tat-triq kienet il-parabbola perpetwa ta' Jahwe U jekk tippermettuli nikkwota lil Pasternak dwar il-liberta' poetika ta' Jahwe: ikkuntrastaw il-prezenza ta' Jahwe mad-deheb u t-tizjin vulgari ta' Ruma imperjali - arawh miexi fit-triq lil Jahwe, bl-ilbies hafif tieghu, bil-provincjalizmu ta' Galilew, la jara allat u lanqas sacerdoti, imma jara lill-bniedem, lir-ragel, lill-mara, lit-tfal. Muzicist tal-umanita' kien Jahwe.

Imma qed nirromanticizza wisq u qaluli biex nibqa' newtrali. Insomma, ghalija Jahwe kkundanna lilu nnifsu. Forsi ghax kien gust jew ghax kien infantili. Ma' dawk l-assassini Rumani u ma' dawk is-sriep xjuh tat-Tempju ta' Salamun ma stajtx tkun onest izzejjed, ghax iwahhluhulek. Aqraw Kapitlu 7 tal-Ktieb ta' Daniel u taraw li Jahwe, quddiem is-Sacerdot il-Kbir (immaginaw ftit) jghid li hu l-Messija. bin Alla l-Imqaddes u jibda jiddeklama dwar l-id il-lemija t'Alla u s-shab tas-smewwiet.

Gennata. Jahtar lilu nnifsu l-logotenent t'Alla u lis-Sacerdot tkun se ttih puplesija u jibda jghajjat li Jahwe midghi u jehtieg imut biex ipatti ghad-dnub fahxi.

MARIA MINN MAGDALA: Jahwe kien inikkittni. Inkikkitni bhala mara li habbitu. Aktar ma jghaddi z-zmien aktar kont inhoss li riesqa fuqu ajkla kbira mghaddma, lesta ghall-priza. U kont noholmu dejjem gharwien u mdendel mill-forka. U meta kont nghidlu xi haga, kien ibusni hafif u ma jghid xejn. Il-bews tieghu beda jkollu toghma ta' demm.

XHUD GHALL- PROSEKUZZJONI: Jahwe kien wasal f’Kafarnaum mal-ggajta tieghu fil-jum tas-Sibt u dahal fis-sinagoga u beda jitkellem tqil u jghid li se titwaqqaf is-saltna t’Alla mal-gnub tal-Gordan, jekk fhimtu sew, jew f’Gerusalemm, ma nafx ezatt, ghax lili kien qed joghkorni x-xitan dakinhar. Ix-xitan kien joghkorni l-aktar fis-seba’ jum, bhal dakinhar, u daqqa jhabbatni mal-hitan u daqqa’ jgerbibni fit-tajn bhal kelb imherwel. Jahwe rani nitkaghweg u resaq lejja u jien bzaqtlu u x-xitan ta’ fija qallu: X’gejt taghmel ‘l hawn Jahwe bin Alla u xi trid minghandna? Imbaghad kif qal hekk…

PROSEKUTUR: Jigifieri qed tghid li meta bzaqtlu lil dan Jahwe, beda jkellmu x-xitan?

XHUD: Hekk hu, beda jghajjat minn qigh l-istonku tieghi ix-xitan u qallu: Jewwilla int gejt biex teqridna ja Mqaddes bin Alla?

PROSEKUTUR: Jigifieri xi hadd sejjahlu Mqaddes bin Alla?

XHUD: Ix-xitan…

PROSEKUTUR: Xi hadd sejjahlu bin Alla?

XHUD TAL-PROSEKUZZJONI: Hekk hu.

PROSEKUTUR: U hu x’qallu, x’wiegbu?

XHUD: Min?

PROSEKUTUR: Jahwe. X’qallu Jahwe, x’wiegbu lix-xitan?

XHUD: Qallu jiskot.

PROSEKUTUR: Dwar bin Alla x'qallu?

XHUD: Xiex x'qallu?

PROSEKUTUR: Qallu li hu bin Alla? Merieh, x'ghamel?

XHUD: Ma qallu xejn fuq hekk, la merieh u lanqas ma merihx. Ma qallu xejn fuq hekk, imma resaq lejja u kellu ghajnejh qishom fjammi u mbaghad...

PROSEKUTUR: Daqshekk bizzejjed. Tista’ tohrog.

XHUD: Imma ridt nghid ukoll…

PROSEKUTUR: Tista’ tohrog. Hawn, minn hawn. Ghaddi minn hawn.

MARIA MINN MAGDALA: La rrid nikkomprometti lili nnifsi u wisq inqas lilu. Ghalija kien sar ir-ramel u l-melh u l-ilma ta' hajti. Jien naqra kollox f'ghajnejh u hu f'ghajnejja. Hekk kien jghidli. Kien jaf li tqila mill-ufficjal Ruman. Staqsejtu nistax insemmi lit-tarbija ghalih, Jesuhel. U hekk ghamilt. Jekk nghid daqshekk dwari u dwaru jkun bizzejjed. Ma nhossx li ghandi nghid aktar.

PONZJU PILATU: Issa x’il-qahba rega’ nqalaghlhom? Ghax ma jmorrux jitnejku huma u s-Sanhedrin taghhom u l-Arka tal-Patt u z-zeloti u l-lunatici w il-fanatici li ghandhom jigru ma’ saqajhom! Jahsbuni r-ruffjan tal-Gudea, tarax! Nirrahom jitqarqcu bil-pestilenza! Mohhhom ghandi, ghodu ghodu, bil-mara regghet tnixxi d-demm u thewden li qed tara l-istatwi tal-irham jixxaqqu u minnhom hergin gremxul b’zewg irjus u zewgt idnub! Ghax jien qieghed tajjeb minn kullimkien, ukoll.

Lanqas erbat ijiem qabel il-Festa tal-Haruf m’ghandhom kwiet f’sormhom! U min hu daz-zelota gdid? Jew profeta iehor imcercer, x’il-qahb’hu? Ghax ma haduhx barra l-belt u haggruh hdejn il-latrini?

IL-JOKER: Meta semghuh iwerzaq li ruhu hierga u meta raw li m’ghadux jiehu nifs, nizzluh minn fuq is-salib u tawh f’hogor ommu li kienet baqghet hemm, tarah jagonizza bejn l-art u s-shab jigma’. Imbaghad naddfuh u dilkuh u difnuh f’sepulkru gdid. U hemm bdiet il-kontroversja kollha. Kien miet jew ma mietx? Kienu lluppjawh u mbaghad ghadda l-hin tal-velenu? Serquh? Harrbuh lejn Ruma? Ghex sa sebghin? Spekulazzjonijiet u stejjer kemm trid. Fosthom dik li Jahwe harab lejn l-Egittu, indiehes mas-sacerdotessa t’Isis, stednietu ghall-wiehed mill-kungressi sesswali taghha u fil-mument tal-ghaxwa ddikkjara b’lehen gholi: Hawn jien! Irxutat!

OMM JAHWE: Issa ghadda sew iz-zmien minn fuqi u wasalt fit-targa tat-tmiem snini bhala mara. Imnissla minn seba’ w ghoxrin generazzjoni jien, u nasal lura sa David u Jahwe kien jasal lura s’erbatax, s’Abram il-Patriarka kien jasal. Izda dak taghrif ghall-istorja. Dwari nista’ nghid li jien l-armla ta’ mastrudaxxa u omm l-imsallab tal-Galilea. Omm l-inkurunat bix-xewk jien, omm l-imzeblah min-niesu u mill-ghorba hakkiema. U kelli ragel wiehed u ma kontx nafu f’gismu ghax ittaqqalt u nissilt b’seher u staghgib, bhalma n-Natura-Omm titghammar mix-xita. U qabel jinzel it-tull tal-mewt fuqi nista’ nghid xi haga fuq l-Essenin li jghixu qrib ix-Xatt tal-Punent, dawk li wicchom mixrub u jithaddtu mal-profeti fl-gherien fejn ifejqu bil-hwawar u l-hagar imsahhan. Ibni Jahwe kien igibhom lil dawk in-nies u jien lesta naghti xhieda dwar x’kien jghidli dwar dawk l-irhieb.

Dwari u dwaru ma tafux kollox. Xi darba ghad nghid. Yahwe kien emigra. Kien sar nomadu tat-triq u bilkemm kont narah. Imma meta jqatta’ jumejn id-dar kien jghidli hafna xorti. U drabi ohra ma kien jghidli xejn, lanqas kelma wahda.

GUDA S-SIKARJU: Irid jara x’se jaghmel ir-Rabbi. Jara liema direzzjoni se jiehu. Ghad jghidu li ma kontx nemmen li kien il-Messija. Jghidu li jridu. Imma mhux jinduna x’hemm lest ghalih jekk se joqghod izeggeg b’dal-hafna diskors dwar saltna tas-smewwiet u mhux saltna. Se jinhexa minn kullimkien, ha nghidilkom. Jien ghandi skribi li jtarrfuli kelma jew tnejn minn taht. U jghiduli kif qeghdin lesti ghalih il-qassisin. Jafu li ghandu l-hbieb fost l-Essenin izda jghidu li d-diskors kollu tieghu fuq l-imhabba hu skorca hoxna u makakka, ghax irid ikeskes lill-poplu kontra taghhom.

U min-naha l-ohra, ghar-Rumani saltna wahda hemm, bit-tron imperjali f’Ruma. Issa jew jerga’ jdabbar rasu lejn il-Galilea r-Rabbi, u jaghlaq halqu, jew jaqbad is-sejf u jghidilna: Issa! Imma jrid jara x’irid. Jekk irid iwaqqaf in-nazzjon t’Israel irid jitkellem minghajr il-haga mohgaga. Lili jsibni fuq quddiemnett, mieghu sal-ahhar. Imma jekk irid xort’ohra, jitkellem car, mhux bil-hrejjef u l-poezija. Hafna qablu tkellmu dwar is-smewwiet u bil-poezija, u bqajna skjavi.

RAGEL MILL-QUMRAN: Meta nezzghuh biex isallbuh, zewg suldati Rumani mxahhmin mill-Essenin u minn xi whud fis-Sanhedrin li ma ridux lil Yahwe jinqatel, riedu jisquh inbid qares imhallat bil-velenu, Riduh jintilef minn sensih u jmut malajr, minghajr aktar tbatija ghalxejn.

Jahwe ma riedx jixrob.

Izda mbaghad fuq is-salib ghamel bih l-ghatx u s-suldati sqewh it-tahlita li kien irrifjuta. Dahal f’penombra ta’ realta’ u irrealta’ u deher icedi l-ispirtu ghal kollox, fid-disa’ siegha.

Meta nizzluh mill-forka tawh ftit f’idejn ommu li bkietu bl dmugh ghax dmugh ma kienx fadlilha, u mbaghad garrewh ghall-qabar. Il-grajja li smajna f’Qumran tghid li Yahwe ma kienx mejjet. Il-mixtrija kienu tawh velenu li jadem ghal certu hin. U fis-sepulkru stejqer mill-velenu u tharrab lejn Ruma. Maz-zmien, kif smajna, ma baqax jistahba u beda jidher ‘l hawn u ‘ hinn, jitkellem dwar il-haqq u s-sewwa. U sar maghruf bhala Justus, il-Gust. Imbaghad beda jeghja u marad bil-pressjoni tad-demm u z-zokkor, izda ghajnejh jghidu li baqghu li kienu, daqqa liezma u daqqa qliel u mkebbsin.

SATANA: Lili nsew isemmuni fl-episodju tal-Golgota, il-post fejn isehhu s-sentenzi, hemm, fuq l-gholja tal-kranju tal-mewt. Dahhlu d-dettalji kollha fit-testi sagri: is-slaleb, l-imsiemer, l-isponza bil-hall, l-iskrizzjoni tal-kundanna bi tliet lingwi u sahanistra s-suldati ta’ Ruma jilaghbu ghal-libsa ta’ Jahwe bix-xorti. U lili nsewni. Imma jien kont hemm, u Jahwe kien jaf li kont hemm, anki fid-dellierju tieghu, fil-kronaka li bdiet ghaddejja minn quddiem ghajnejh, hu u jonqoslu n-nifs. Kont jien li ntasart fl-ugigh u d-disperazzjoni tal-kriminal mislub mieghu u sfidajt lil Jahwe jnizzilna minn fuq is-salib. U kont jien li nghafast fil-gargi ta’ bin il-Bniedem u ghajjatt biex tismaghni d-dinja:

Alla tieghi! Ghaliex tlaqtni?

U dik l-ghajta, dik il-karba ghadha tidwi madwar il-pjaneta: il-karba tal-imgewhin, tan-nisa jidfnu lit-trabi-skeletri fir-ramel, tas-suldati moribondi bid-dubbien f’halqhom, tal-morda bil-kancer terminali f’rashom jew f’imsarinhom: Alla! Ghaliex abbandunajtni?

GUDA S-SIKARJU: Naf x’qed tahsbu. Qed tahsbu li Yahwe d-dawl u jien id-dlam. Jien Kajin u Yahwe, Abel. Tahsbu li jien il-qahhab, il-mercenarju, il-hattaf tal-flus,

l-ghadu tieghu. Tahsbu li ma nafx mnejn jislet il-kliem ir-Rabbi, liema siltiet minn Zakkarija? U tafu x’jghid Zakkarija dwar l-infid u l-mewt? Ma tafux, ghax storduti ticcassaw lejh u toghxew taraw in-nies tigri warajh biex jaghmel is-sharijiet. Intom x’tafu: x’tafu dwar kif ikellimni lili meta nkunu wahedna, inhares lejn ghajnejh u nahsibhom kwiekeb iduru fl-iswed karg u vojt tas-sema, iduru fuq il-fusien taghhom, fix-xejn? X’jaghmel minghajri r-Rabbi, minghajri li jista’ jghid mieghi dak li qatt ma jista’ jghid lilkom, ghax il-hniek taghkom tajbin biss ghall-halib tat-trabi u l-hobz imfittet u mrattab: x’tafu intom?

PILATU: Interrogajtu u ma sibtu hati tal-ebda htija.

SACERDOTI: Qed jghid li hu Sultan.

PILATU: M’ghandkomx ghax thabblu raskom. Qalli li s-saltna tieghu mhux ta’ din dinja. Mhux sultan kif qed jahsbu l-qassisin, qalli. Forsi ghandu saltna fis-shab, mal-ghasafar tal-plajja. Jekk saltnatu fis-shab, jekk m’hijix ta’ din id-dinja, lili bhala Prokuratur u lil Ruma bl-imperu kollu taghha, ma tinteressaniex. Il-ligi Rumana ma tghid xejn fuq is-slaten tas-shab. Ma tghid xejn dwar min hu ‘ntossikat b’alla li jghix fis-shab mal-ghasafar u johlom bih. Jien bniedem tal-politika mhux tal-fantasija. Huduh lill-prigunier taghkom u ghamlu gustizzja minnu intom, bil-ligijiet taghkom. Jekk hu insensat, aqfluh f’manikomju jew ikkurawh jew isomtulu halqu biex ma jitkellimx jew ghamlu bih li tridu, imma dar-ragel m’huwiex ikkunsidrat ghadu ta’ Ruma. Morru oqtluh intom.

SACERDOTI: Ahna rriduh imsallab. Izd’ahna m’ghandna jedd insallbu ‘l hadd. Int trid trid tamar is-sentenza.

PILATU: Jien bghattu ghand Erodi Antipas, ghax jaghmel mill-Galilej, u rega’ baghtu ghandi. Lanqas Erodi ma qataghhielu ghall-mewt.

SACERDOTI: Dar-ragel qal li hu bin Alla.

PILATU: Alla taghkom, mhux tieghi. Jien pagan.

SACERDOTI: Imma dar-ragel qed ixewwew lill-pajjiz. Tkellem kontra l-hlas tat-taxxi lil Cesri Awgustu. U Cesri Awgustu l-imperatur tieghek u taghna.

IL-KOR: Imqaddes Salib! Imqaddsa w nobbli sigra fuq is-sigar l-ohra kollha! L-ebda sigra ohra ma sebqet qatt il-weraq tieghek u t-tnibbit tal-frieghi jew tifqigh il-frott li taghti. Injam tal-hlewwa u hadid tal-hena, imdendel fuqek hemm l-isbah toqol. Lignum Vitae!

IL-JOKER: Mhux li jidhol fil-bniedem minn barra li jtebbghu; imma dak li jorog minn gol-bniedem, dak hu li jtebba’ ‘l-bniedem. B’diskors bhal dak quddiem il-qassisin u l-kbarat tas-sistema, Yahwe dendel kusu. Iccewwec bil-kbir. Sar l-intimidatur, il-bnidem tal-isfida. Mela li tkun pur ifisser xi haga li thoss minn gewwa, mhux il-purita’ tas-sistema. Mela Yahwe kien qed jehodha kontra s-sistema kollha patrijarkali: kien imiss lill-impuri bil-bzieq tieghu; kien jixrob mal-barranin u jithallat mal-qhab u lin-nisa jhallihom jithalltu max-xirka; kien jiekol mal-kolletturi tat-taxxa u l-midinbin maghrufin minn kulhadd. Sawwat bin-nerf lis-sarrafa u l-bejjiegha quddiem it-tempju, ic-centru ekonomiku tal-belt u l-qofol tas-sistema dominanti. Ried jaqleb kollox ta’ taht fuq. U kellu l-arroganza li jahfer id-dnubiet. Midghi, eretiku u sovverisiv. Anarkiku. Ihallat diskors ekwivoku u politiku mar-religjon, u jqartas kollox fis-simboli u l-poezija. U l-incitament pervers. Kannibalu: Kulu gismi w ixorbu demmi. U mbaghad iwebbel lill-folla li x-xemx ghad tiddallam u l-qamar ma jaghtix dawl u l-kwiekeb jaqghu minn posthom u jitfacca bin il-Bniedem gej fuq is-shab, bil-poter u l-glorja. Genn kriminali dan, qalu l-kbarat tas-sistema. Imut. Jehtieg li jmut.

YAHWE: (Jidhol gharwien minn fuq wara tal-palk, fuq rasu kuruna f’ghamla ta’ kandelabru, mimli xemghat mixghulin. Jiftah il-pali ta’ jdejh u jtiru zewg hamimiet zghar bojod, feruti. Mill-pali jibda jqattar id-demm. Jizdied u dejjem jizdied sakemm jinkesa l-palk kollu. Ma jghid xejn. Jibqa’ sieket ghal kollox. Sieket u bla jitharrek.)

SIPARJU BIL-MOD MAR-REQUIEM.

Imma d-demm ikompli hiereg minn tAHt il-purtiera, icarcar mar-ribalta, LEJN IL-PLATEA.